Google+ Cách giải bài tập phả hệ - Sinhk33.com

Translate

Thursday, December 27, 2012

4:51 PM
14
      1. Bài tập phả hệ
Bài tập về phả hệ là một dạng bài khó trong các kì thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng nếu các em học sinh không nắm được cách làm bài cũng như cách nhận ra quy luật, cách nhận biết gen quy định tính trạng là trội hay lặn, nằm trên NST thường hay giới tính. Dạng bài tập phả hệ đôi khi còn được nâng cao lên nữa là đưa dạng xác suất vào. Do vậy, hôm nay tôi xin trình bày với các bạn các bước cơ bản để giải những dạng bài tập này.

Các yêu cầu cần đạt khi giải bài tập phả hệ
- Xác định được gen quy định tính trạng là trội hay lặn
- Xác định được gen quy định tính trạng nằm trên NST thường hay NST giới tính
- Xác định được kiểu gen của từng cá thể trong quần thể.

Phương pháp giải bài tập phả hệ
Sử dụng phả hệ để giải quyết yêu cầu đề bài

- Để xác định gen quy định tính trạng là trội hay lặn, ta sử dụng một trong hai cách sau:

Cách 1: Dựa vào sự biểu hiện của tính trạng

Nếu tính trạng được biểu hiện liên tục qua các thế hệ thì gen quy định tính trạng là gen trội. 
Nếu tính trạng được di truyền theo kiểu cách đời (Ví dụ kiểu hình bệnh xuất hiện ở thế hệ I, không xuất hiện ở thế hệ II, rồi lại xuất hiện ở thế hệ III) hoặc bố mẹ không biểu hiện tính trạng nhưng sinh ra con có biểu hiện tính trạng đó thì suy ra gen quy định tính trạng là gen lặn.



Cách 2: Giả định gen quy định tính trạng là trội hoặc lặn rồi dựa vào phả hệ để biện luận nhằm chấp nhận hay bác bỏ giả thuyết.

- Để xác định gen quy định tính trạng tính trạng nằm trên NST giới tính hay NST thường chúng ta cũng sử dụng một trong hai cách:

Cách 1: Dựa vào sự phân bố tính trạng: Nếu tính trạng phân bố đều ở cả 2 giới tình gen quy định tính trạng nằm trên NST thường. Nếu tính trạng phân bố không đều ở hai giới thì gen quy định tính trạng nằm trên NST giới tính. 

Cách 2: Giả định gen nằm trên NST giới tính X hoặc NST thường rồi dựa vào phả hệ biện luận để chấp nhận hoặc bác bỏ giả thuyết.

- Sử dụng thông tin về đặc điểm di truyền tính trạng và quan hệ huyết thống để xác định kiểu gen của các cá thể trong quần thể.


Ví dụ: Người ta điều tra một bệnh hiếm gặp ở người trên một gia đình và xây dựng được phả hệ như sau:
bai tap pha he



a, Bệnh trên do gen trội hay gen lặn quy định? Gen gây bệnh nằm trên NST thường hay giới tính?
b, Xác định kiểu gen của từng cá thể trong quần thể
a, Ta nhận thấy, cá thể II.6 và II.7 đều không bị bệnh kết hôn với nhau sinh ra con bị bệnh vậy bệnh này do gen lặn quy định.
Quy ước gen A không gây bệnh; a gây bệnh.
- Nếu gen gây bệnh nằm trên NST giới tính thì cá thể III.9 có kiểu gen XaXa nhận Xa từ bố tức là II.7 phải bị bệnh. Điều này trái với đề bài vậy gen gây bệnh nằm trên NST thường.
b, Kiểu gen của từng cá thể
Các cá thể bị bệnh I.1, II.5, III.9 và III.11 đều là aa. Các cá thể I.2, II.6, II.7 có kiểu hình bình thường nhưng đều sinh con bị bệnh do đó có kiểu gen Aa. Các cá thể còn lại chưa xác định chính xác kiểu gen và có thể có kiểu gen AA hoặc Aa.

2. Bài tập xác suất
Tính xác suất xuất hiện cá thể có kiểu gen nào đó
Xác suất xuất hiện cá thể có kiểu gen nào đó = Xác suất xuất hiện phép lai cho ra kiểu gen đó x Xác suất xuất hiện cá thể có kiểu gen đó trong quần thể.
Lưu ý: Ở người xác suất sinh con trai = xác suất sinh con gái = ½.
Ví dụ 1: Người điều tra một bệnh hiếm gặp và xây dựng phả hệ như sau:
bai tap pha he
Nếu người phụ nữ II.3 kết hôn với người chồng có kiểu gen giống như người II.4 thì xác suất đứa con trai đầu lòng mắc bệnh trên là bao nhiêu?
Phụ nữ II.3 và chồng cô ta đều có kiểu gen Aa (Xem lại ví dụ trên)
Ta có sơ đồ lai:
P: Aa            x            Aa
GP: A, a                   A, a
F1: 1/4AA: 2/4Aa : 1/4aa
Kiểu hình ¾ bình thường : ¼ bệnh
Vậy khi người phụ nữ II.3 kết hôn với chồng có kiểu gen giống người II.4 thì xác suất đứa con đầu lòng mắc bệnh là:
¼ (xác xuất sinh con bệnh) x ½ (xác suất sinh con trai) = 1/8
Ví dụ 2: Một quần thể người có tần số các alen IA, IB và IO lần lượt là 0,3; 0,2 và 0,5. Một cặp vợ chồng đều có nhóm máu B. Xác suất để họ sinh được một đứa con có nhóm máu O là bao nhiêu?
Để sinh được con có nhóm máu O thì cặp vợ chồng đó đều phải có kiểu gen dị hợp IBIO. Khi đó ta có sơ đồ lai:
P: IBI     x     IBIO
GP: IB, IO        IB, IO
F1: 1/4IBIB : 2/4IBIO : 1/4IOIO
Kiểu hình: ¾ nhóm máu B : ¼ nhóm máu O.
Gọi tần số alen IA, IB và IO trong quần thể lần lượt là  p, q và r, ta có:
Xác suất để một người có nhóm máu B trong quần thể là q2 + 2qr
Xác suất để người có nhóm máu B có kiểu gen dị hợp là: 2qr
Xác suất để một người có nhóm máu B dị hợp trong những người có nhóm máu B trong quần thể là: 2qr/(q2 + 2qr)
Vậy xác suất để cặp vợ chồng có nhóm máu B trong quần thể sinh ra con có nhóm O là:
2qr/(q2 + 2qr)  x  2qr/(q2 + 2qr) x1/4
(Xác suất xuất hiện phép lai) (Xác suất sinh con nhóm máu O)
Hay 2x0.2x0.5/(0.22 + 2x0.2x0.5)  x  2x0.2x0.5/(0.22 + 2x0.2x0.5) x1/4 = 17.36%.
Cập nhật ngày 02/01/2013 theo yêu cầu của bạn Lê Thuong
Bài viết này được viết theo yêu cầu của bạn Nguyễn Thì
Thực hành trắc nghiệm tại đây
Thử sức với bộ câu hỏi phần phả hệ và tổ hợp xác suất tại đây
Bài viết trên còn chưa mang tính cụ thể, do vậy, bạn nào có thắc mắc hay góp ý gì xin để lại bình luận.
Cảm ơn các bạn, chúc các bạn học tốt!

14 nhận xét:

  1. cho e hỏi cái.
    chuyên đề về phần phả hệ và tổ hợp xác suất không có đáp án để kiểm tra sao??????

    ReplyDelete
  2. cho e hỏi cái.
    chuyên đề về phần phả hệ và tổ hợp xác suất không có đáp án để kiểm tra sao??????

    ReplyDelete
    Replies
    1. UHm vậy nên có câu nào cần hỏi em cứ hỏi trực tiếp trên trang nhé

      Delete
    2. Em chào thầy!
      Thầy ơi, cho em xin SĐT của thầy em hỏi bài được không ạ?
      Em cảm ơn thầy.

      Delete
    3. Xin lỗi bạn, mình ko cho sđt được, bạn hỏi thì cứ hỏi vào mục hỏi đáp cảu web cũng được nhé

      Delete
    4. Vâng. Em cảm ơn thầy.
      Thầy hướng dẫn giúp em bài này nhé:
      Trong trường hợp các gen phân li độc lập, tác động riêng rẻ, các gen trội là trội hoàn toàn phép lai ♂ AaBBCcDd × ♀ AaBbccDd cho tỷ lệ tổ hợp con lai có số alen trội trong kiểu gen giống số lượng alen trội trong kiểu gen của mẹ ở đời con là:
      A. 35/64. B. 27/64. C. 8/64. D. 16/64

      Em làm mà không ra thầy ạ. hix hix

      Delete
    5. Thưa thầy. Bài này, em không hiểu rõ cach thầy làm lăm. Và nhờ thây chỉ hộ:
      Em lây căp BB *Bb -> 1/2Bb 1/2 BB
      Cac cap khác tương tự Aa*Aa Cc*Cc Dd*Dd
      Thi để con lai co 4 alen trội thi em dùng ti lệ như tương tác cộng gộp sgk
      Bb thi cần thêm 3 alen trội nữa. Tức 1/2*15/64=15/128
      BB thi cần thêm 2 alen trội nữa. Tưc 1/2*6/64=6/128
      Tong lai 21/128 . Sai ở đau thầy.

      Delete
    6. Thầy cho em cái đ/`a luôn nhé!

      Delete
    7. Em xem ở dây nhé: http://www.sinhk33.com/2013/06/cach-tinh-so-alen-troi-lan-trong-phep-lai.html

      Delete
  3. Dạ vâng ạ.em cảm ơn thầy.hihi.
    nhiều bài tập hay phết thấy ạ.hihi

    ReplyDelete
  4. Có ích quá. Ngồi mò mãi k ra đc gen nằm trên gì, chợt thấy bài của thầy. Áp dụng theo và ra đc kết quả.
    Cảm ơn thầy nhiều ạ.

    ReplyDelete
  5. Thầy ơi thầy giảng dùm em câu phả hệ trong đề thi đại học 2012 được không thầy? câu 33 mã đề 279. em có coi đáp án nhưng nó chỉ đưa ra các tỉ lệ rồi nhân nên em không hiểu vì sao có được và vì sao lại được như thế! chân thành cảm ơn thầy!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Em coppy cho th cái đề ra đây nhé, th làm biếng kiếm đề quá

      Delete

GIẢI LAO TRƯỚC TIẾP KHI XEM TIẾP